Sponsorlu Bağlantılar

Türk Tarihi Boyunca Yaşanan Demokratik Gelişmelerin Kronolojik Sırası

6 31

Türk tarihi boyunca yaşanan demokratik gelişmeler 1808 Sened-i İttifak ile başlamış ve günümüze kadar gelmiştir. II. Mahmut döneminde Alemdar Mustafa Paşa tarafından hazırlanan Sened-i İttifak Osmanlı Devleti ile Rumeli ve Anadolu âyanları arasında (29 Eylül 1808) imzalanmıştır. Sened-i İttifak ile devletin taşradaki otoritesinin sağlanması hedeflenmiştir.

Tarih bu kez 3 Kasım 1839′u gösterdiğinde Mustafa Reşit Paşa’nın hazırladığı Tanzimat Fermanı ilan edildi. Fermandaki kanun ve ilkelere uyacağını söyleyen padişah 1856 yılında Tanzimat fermanının tamamlayıcısı ve pekiştiricisi olan Islahat Fermanını ilan etti.

23 Aralık 1876′da Kanun-i Esasi ilan edilerek Meşrutiyete geçildi. Türk tarihinin ilk anayasası olarak kabul edilen Kanun-i Esasi 12 bölüm ve 119 maddeden oluşmaktaydı. Padişah olağanüstü hallerde anayasayı askıya alma yetkisine sahipti. (Örnek: 19877 Osmanlı Rus savaşı diğer adıyla 93 harbinde anayasa II. Abdülhamit tarafından askıya alınmıştır.)
osmanlı anayasası
1908 yılında çıkan askeri ayaklanmalar sonucunda II. Abdülhamit kaldırdığı anayasayı yeniden yürürlüğe soktu ve II. Meşrutiyet dönemi başladı.

1909 yılında 31 Mart vakası meydana gelmiş ve II. Abdülhamit tahttan indirilerek var olan anayasada önemli değişiklikler yapılmıştır. Kanun-i Esasi bu değişikliklerle meşruti bir parlamenter monarşi anayasası haline geldi.

Türk tarihi boyunca yaşanan demokratik gelişmelerin kronolojik sırasına birinci dünya savaşı ile devam ediyoruz.

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşında yenilmiş ve 16 Mart 1920′de İstanbul işgal edilmiştir. 18 Mart 1920′de Osmanlı Meclis-i Mebusan son kez toplandı ve çalışmalarına ara verdi. 11 Nisan 1920′de Damat Ferit Paşa tarafından fesh edilen Meclis-i Mebusan kapandı.
işgal
Bu gelişme üzerine 23 Nisan 1920′de Ankara’da ilk Türkiye Büyük Millet Meclis’i toplandı. 20 Ocak 1921′de Teşkilat-ı Esasiye kanunu kabul eden meclis oldukça esnek ve yumuşak olan bu kanunda değişiklikler yaparak anayasayı oluşturdu. Bu anayasa ile ilk kez devletin rejimi, dini, dili, başkenti, başkanı gibi unsurlar belirlenerek 20 Nisan 1924 günü kabul edildi.

1924 Anayasası 1961 yılında Milli Birlik Komitesi adında bir grup subayın yönetime 27 Mayıs 1960′ta el koyması ile kaldırıldı ve yerine 1961 Anayasası getirildi. Yönetime el koyan subaylar kurucu meclisi kurarak yeni anayasa hazırlattı ve yapılan referandumla % 61.5 ile 1961 Anayasası kabul edildi. Aynı subaylar dönemin başbakanı Adnan Menderes’i tutuklayarak kendilerinin kurduğu bir mahkemede yargılayıp arkadaşları ile birlikte idam etti.

1960′lı yılların sonlarına doğru ülkede artan siyasal şiddet olayları nedeniyle ordu dönemin başbakanı Süleyman Demirel’i istifaya zorladı. (12 Mart 1971) Demirel’in istifası sonrasında ordu destekli partiler üstü bir hükümet kuruldu ve anayasada değişiklikler yapıldı. Bu olay tarihe 12 Mart muhturası olarak geçmiştir.
1980 darbe
12 Mart muhturası beklenen etkiyi yapmayınca 12 Eylül 1980′de ordu bu kez yönetime el koydu. 29 Haziranda yapılan değişiklik ile kurucu meclis oluşturularak yeni anayasanın temelleri atıldı. 7 Kasım 1982′de anayasa halk oylamasına sunularak % 91.37 gibi bir oyla kabul edildi.

Yakın tarihimiz 28 Şubat 1997′de yapılan post modern darbe ve 27 Nisan 2007′de TSK tarafından yayınlanan e-muhtura gibi benzeri olaylar ülkemizde yeni anayasa çalışmalarının yapılmasına neden olmuştur.